telegram
telegram
aparat

مقالات ارتوپدی

مواد مغذی و مکمل های موثر در سلامت استخوان

مواد مغذی و مکمل های موثر در سلامت استخوان

استخوان ها جزو بافت هایی هستند که بسیار پویا بوده و دائما در حال تخریب و بازسازی هستند. برای درک بهتر مسائل مربوط به استخوان ها دانستن چند مفهوم بسیار کمک کننده خواهد بود.

الف)استئوبلاست ها :

این سلول ها نقش به سزایی در فرآیند ساخت استخوان ایفا میکنند و در واقع واحد هایی هستند که فعالیت آنها سبب افزایش توده ی استخوانی میشود. این سلول ها کلسیم خون را به داخل بافت استخوانی هدایت میکنند.

ب)استئوکلاست ها:

دقیقا نقشی مخالف استئوبلاست ها دارند و در فرآیند جذب استخوان ایفای نقش میکنند و سبب آزاد شدن کلسیم از بافت استخوانی به خون می شوند ، با فعالیت این سلول ها و آنزیم های دخیل در فرآیند آنها دانسیته ی استخوان به مرور کاهش می یابد.

مواد مغذی و مکمل های موثر در سلامت استخوان
شکل 1: اوستئوبلاست ها و اوستئوکلاست ها

تا سن 30 سالگی مینرالیزه شدن استخوان ها به خوبی صورت میگیرد اما بعد از 30 سال آرام آرام توده ی استخوانی شروع به کاهش یافتن میکند که این کاهش در بانوان بسیار چشم گیر تر است و دلیل این تفاوت به کاهش یافتن هورمون استروژن در بانوان در سنین یائسگی برمیگردد. مینرال هایی که جهت حفظ سلامت استخوان مهم هستند عمدتا از طریق رژیم غذایی تامین می شوند بنابراین پیروی از یک رژیم با کفایت از نظر درشت مغذی ها و ریز مغذی ها لازم و ضروری است. البته اگر دریافت غذایی کافی نباشد فرد ناچار به استفاده از مکمل ها می شود. در این مقاله قصد داریم به بررسی مواردی بپردازیم که در امر سلامت استخوان نقش کلیدی دارند.

1.ویتامین A :

ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی است که به فرم رتینوئیک اسید در فرآیند تکثیر و تمایز سلولی نقش مهمی دارد. هر دوی استئوبلاست ها و استئوکلاست ها دارای گیرنده هایی برای رتینوئیک اسید هستند، بنابراین این گونه استنباط می شود که مقادیر کافی از ویتامین A برای فعالیت صحیح استئوبلاست ها لازم است تا فرآیند ساخت استخوان صورت بگیرد اما از سوی دیگر دریافت بیش از حد ویتامین A سبب فعال شدن استئوکلاست ها شده و باعث می شود که ریسک شکستگی ها خصوصا شکستگی استخوان لگن افزایش یابد، البته این مطلب بحث برانگیز است و بسیاری از مقالات آن را قبول ندارند.

2.کلسیم :

کلسیم به عنوان اصلی ترین مینرال توده ی استخوانی بدن شناخته می شود و اصلی ترین بلوک سازنده ی کریستال های هیدروکسی آپاتیت در استخوان ها می باشد. منبع اصلی کلسیم لبنیات هستند اما اگر علاقه ای به مصرف لبنیات ندارید یا با مصرف آنها دچار ناراحتی های گوارشی می شوید میتوانید مکمل کلسیم را جایگزین مصرف لبنیات کنید.

مواد مغذی و مکمل های موثر در سلامت استخوان
شکل2: لبنیات منبع اصلی کلسیم رژیمی

3.ویتامین D :

ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است که علاوه بر منابع غذایی ، یک منبع اصلی دیگر به نام خورشید دارد. این ویتامین از طریق تابش نور خورشید به سطح پوست و با اثر آنزیمی" 25-آلفا هیدروکسیلاز" در کبد فرم غیر فعال این ویتامین سنتز می شود. این فرم به کلیه ها رفته و با اثر آنزیم" 1-آلفا هیدروکسیلاز" به فرم فعال یعنی"1و25 دی هیدروکسی کوله کلسیفرول" در می آید. ویتامین D در کلیه ها با افزایش بازجذب کلیوی کلسیم و در دستگاه گوارش با افزایش جذب کلسیم سبب بهبود در میزان چگالی استخوانی می شود.

4.زینک(روی) :

عنصر زینک در ساختار آنزیم آلکالاین فسفاتاز که یک آنزیم موثر در فرآیند Remodeling استخوان است شرکت دارد.بنابراین دریافت مقادیر کافی از زینک جهت حفظ سلامت استخوان ها امری ضروری است.

5.ویتامین K :

اوستئوپورزیس (پوکی استخوان) یکی از مشکلات استخوانی است که معمولا زنان خصوصا زنانی که وارد سن یائسگی شده اند را گرفتار میکند. ویتامین K در سه فرم K1 ،K2 وK3 وجود دارد که فرم K2 مهم تر به نظر میرسد. لازم به ذکر است که این فرم از ویتامین توسط باکتری های موجود در روده ی بزرگ تولید میشود. ویتامین K برای فعالیت پروتئین های وابسته به ویتامین K لازم است، این پروتئین ها در عملکرد آنزیم گاما-گلوتامیل کربوکسیلاز دخالت میکنند که این آنزیم عمل کربوکسیله کردن آمینواسید گلوتامین را بر عهده دارد. از سوی دیگر ویتامین K سبب تحریک فعالیت اوستئوبلاست ها و همچنین کاهش فعالیت اوستئوکلاست ها میشود. با توجه به مطالب بیان شده و همچنین نتایج حاصل از مطالعات ویتامین K میتواند در کاهش مشکلات استخوانی خصوصا اوستئوپروزیس کمک کننده باشد.

6.مس :

مس یکی از مینرال هایی است که در عملکرد آنزیم لیزیل اکسیداز نقش کوفاکتوری دارد. لیزیل اکسیداز آنزیمی است که در فرآیند ساخت کلاژن نقش اساسی دارد. کلاژن پروتئینی است که در ساختار بافت هایی همچون پوست ، عضلات و همچنین استخوان به فراوانی وجود دارد، بنابراین مقادیر کافی از مس جهت تولید این پروتئین در بدن نیاز است.

7.پروتئین :

ساختار استخوان به گونه ای است که بخشی از آن را مینرال ها تشکیل می دهند که فراوان ترین مینرال در استخوان ها کلسیم و فسفر است. اما بخش دیگر استخوان قسمتی است که از پروتئین ها تشکیل شده که کلاژن مهم ترین پروتئین استخوان است. دریافت تقریبا 15 % از انرژی کل روزانه باید از پروتئین ها باشد تا سلامت استخوان ها با مشکل مواجه نشود. البته دانستن این نکته بد نیست که دریافت بیش از حد پروتئین ها سبب دفع کلسیم شده و نه تنها سلامت استخوان را تضمین نمیکند بلکه سبب کاهش توده ی استخوانی خواهد شد.

جمع بندی

برای سلامت استخوان ها دریافت ریزمغذی ها و درشت مغذی ها از طریق رژیم غذایی امری ضروری است. در درجه ی اول تاکید بر دریافت این مواد مغذی از طریق وارد کردن آنها به رژیم غذایی است اما اگر به هر دلیل فرد نتوانست مواد غذایی حاوی این ریز مغذی ها و درشت مغذی ها را وارد رژیم غذایی خود کند نیاز به مصرف مکمل های مربوط پیش می آید. به عنوان مثال فردی را در نظر بگیرید که کمبود آنزیم لاکتاز دارد ، این فرد با مصرف لبنیات علائمی چون اسهال و نفخ های شکمی را تجربه خواهد کرد. بنابراین به ناچار لبنیات را از رژیم غذایی خود حذف میکند ، با این کار کلسیم که منبع عمده ی آن لبنیات هستند به میزان کافی در اختیار فرد قرار نمیگیرد و فرد ناگزیر است که برای تامین کردن کلسیم مورد نیاز جهت سلامت استخوانش از مکمل کلسیم استفاده کند. اگر زمانی تصمیم به مصرف مکمل غذایی چه در جهت سلامت استخوان و چه در جهت سلامت عمومی بدن گرفتید حتما متخصص تغذیه ی خود را در جریان بگذارید تا از عوارض جانبی و دوز ایمن مصرف مکمل اطمینان حاصل شود.