telegram
telegram
aparat

مقالات زنان و زایمان

مصرف مواد غذایی غیر مجاز در بارداری

مصرف مواد غذایی غیر مجاز در بارداری

کافئین

نتایج تحقیقات نشان می دهد که مصرف مقادیر زیاد نوشیدنی های کافئین دار مانند قهوه، چای، نوشابه، شکلات یا نوشابه‌های انرژی‌زا در طول دوران بارداری به ویژه در سه ماهه اول خطر سقط‌جنین را افزایش می دهد و می تواند سبب تولد نوزاد با وزن کم شده  به همین جهت توصیه می شود که زنان باردار مصرف کافئین را به کمتر از ۳۰۰ میلی گرم در روز محدود نمایند. میزان کافئین در نوشیدنی های متنوع، به دانه ها و برگ های استفاده شده و چگونگی آماده سازی آنها وابسته می باشد. یک فنجان قهوه، به طور میانگین حاوی ۱۵۰ میلی گرم کافئین می باشد، در حالی که همین میزان چای سیاه حدود ۸۰ میلی گرم کافئین دارد، محتوای کافئین یک قالب شکلات برابر یک چهارم فنجان قهوه می باشد. به همین دلیل توصیه می شود که زنان باردار در طول روز کمتر از 2 فنجان از نوشیدنی های کافئین دار استفاده کنند.

لبنیات غیرپاستوریزه و محلی

مصرف لبنیات غیرپاستوریزه و محلی به دلیل امکان آلودگی به عامل مولد تب مالت و لیستریا می‌تواند موجب مسمومیت غذایی شود که اگر در سه ماهه اول بارداری اتفاق بیفتد ممکن است موجب سقط‌جنین یا زایمان زودرس شود.

گوشتها

 برای خرید گوشت حتما از گوشتهای ذبح شده در کشتارگاههای مجاز استفاده کنید. استفاده از گوشتهایی نیمه پز مانند کباب و انواع کتلت و همبرگر به دلیل احتمال خام ماندن و آلودگی برخی قسمتها به انگل توکسوپلاسموز و سالمونلا که سبب سقط جنین شده، در سه ماهه اول توصیه نمی شود.  انواع گوشت باید به طور کامل پخته شود. فضولات گربه نیز عامل انتقال توکسوپلاسموز است. استفاده از جگر هم به دلیل احتمال آلودگی و محتوی بالای ویتامین A توصیه نمی شود.

 مصرف غذاهای دریایی خام مانند سوشی و صدف به علت خطر انتقال هپاتیت و انگل های روده ای مجاز نیست. مصرف تخم مرغ خام یا نیم پز نیز به دلیل احتمال آلودگی به سالمونلا توصیه نمی شود.

اگرچه ماهی و آبزیان بهترین منبع دریافت اسیدهای چرب امگا3 هستند اما امروزه به دلیل آلودگی های زیستی میزان جیوه موجود در برخی آبزیان و به ویژه در کنسروهای ماهی بالا بوده که می تواند به عنوان یک نوروتوکسین سبب اختلال در رشد مغزی جنین شود. بنابراین برای تامین امگا3 کافی در بارداری بهتر است از منابع گیاهی این اسید چرب ضروری مانند دانه کتان، گردو و روغنهای گیاهی استفاده کرد.

الکل

در سال 2005 وزارت بهداشت آمریکا بیانیه‌ای ارائه کرد که در آن از کلیه زنان باردار و آنهایی که می‌خواهند باردارند شوند خواست که از مصرف نوشیدنی‌های الکلی خودداری کنند. مصرف الکل در بارداری علاوه بر احتمال سقط جنین، سبب تولد نوزاد مبتلا به  اختلال جنین الکلی شده که موجب ناتوانی‌ یادگیری، ناهنجاری‌های فیزیکی و اختلالات مربوط به سیستم عصبی مرکزی بدن قرار می شود. اثرات الکل در 2 ماه اول بارداری که اعضای جنین در حال تشکیل هستند، شدیدتر از هر زمان دیگری است.

قندهای مصنوعی

استفاده از ساخارین در بارداری غیر مجاز بوده ولی استفاده از سایر قندهای رژیمی و مصنوعی مانند فرآورده های حاوی آسپارتام و سوکرالوز به میزان محدود برای افرادی که نیاز به کنترل قند خون دارند، مجاز است.

غذاهای چرب و دیر هضم

در دوران بارداری به دلیل افزایش سایز رحم و ایجاد فشار بر روی معده و سایر قسمتهای دستگاه گوارش، فرایند هضم و جذب به درستی انجام نشده بنابراین مصرف غذاهای خیلی چرب و دیر هضم مانند غذاهای سرخ کرده، شیرینی های خامه دار و غذاهای پر حجم ممکن است سبب ایجاد نفخ و سوء هاضمه و بازگشت اسید معده به مری و به اصطلاح ایجاد سوزش سر دل شود.

غذاهای شور

استفاده بیش از حد از نمک و غذاهای فراوری شده شور به علت کاهش دفع سدیم در بارداری سبب نگهداری آب در بدن و در نتیجه اضافه وزن و تورم دست و پا می شود. در صورت ایجاد علایم مسمومیت بارداری مانند بالا رفتن فشار خون، تورم شدید اندامها و وجود آلبومین درادرار باید از رژیم های محدود از سدیم استفاده کرد.

تغذیه مناسب در دوران بارداری

تغذیه مناسب در دوران بارداری

تغذیه مناسب در دوران بارداری

 

تغذیه مناسب در دوران بارداری جهت حفظ سلامتی مادر و  رشد و تکامل نوزاد، باید بیش از هر دوران دیگری مورد توجه قرار گیرد. حرکت هر فرد در جاده سلامتی مدیون دقت و توجه به این مهم از همان لحظه های نخستین دوران جنینی می باشد. داشتن یک فرزند سالم آرزوی هر مادری بوده که در جهت نیل به این هدیه ارزشمند باید عوامل موثر بر بهبود بارداری را مورد توجه قرار گرفته و از عوامل زیان آور (مانند صدمات، مصرف سیگار و الکل، عفونتهای بارداری، مواد شیمیایی و داروها) دوری شود.

اگرچه در این دوران نیاز به انرژی  و مواد مغذی افزایش می یابد اما این به معنای زیاده روی در مصرف مواد غذایی نبوده و این نیاز افزوده حتما باید تحت نظر متخصص تغذیه و بر اساس ماه های بارداری و مشخصات جسمی مادر تنظیم شود تا مانع اضافه شدن بیش از حد وزن شود. البته ذکر این نکته برای زنان دارای اضافه وزن هم ضرورت دارد که بارداری زمان کاهش وزن نیست. هدف تاکید بر انتخاب غذاهایی با کیفیت تغذیه ای بالا و جلوگیری از مصرف غذاهای غنی از کالری غیر ضروری است.

در ماههای اول به علت تهوع و استفراغ بارداری، میل به دریافت غذا کاهش می یابد بنابراین پس ازآن  باید با تنظیم یک برنامه غذایی مناسب کمبودهای تغذیه ای احتمالی رفع شود.  

رشد و تکامل جنین رابطه مستقیمی با کیفیت تغذیه مادر دارد. تغذیه نا مناسب دوران بارداری می تواند باعث وزن کم هنگام تولد (کمتر از 2500 گرم) و اختلال در رشد مغزی نوزاد شود. نیمی از کل وزن به دست آمده در دوران بارداری مربوط به جنین، جفت، مایع آمنیوتیک و باقی مانده مربوط به بافتهای تولید مثلی، مایعات بدن، خون و چربی بدم مادر می باشد. افزایش تدریجی چربی در زیر پوست شکم و پشت و بالای ران به عنوان ذخیره ای برای تامین انرژی افزایش یافته مورد نیاز بارداری و شیردهی محسوب می شود.

میزان افزایش وزن استاندارد طی بارداری برای زنان با وزن طبیعی 16-12 کیلوگرم، 18-5/12 کیلوگرم برای زنان دارای کمبود وزن، 11-7 کیلوگرم برای زنان دارای اضافه وزن و 6 کیلوگرم برای زنان چاق می باشد. معمولا تا ماه سوم افزایش وزن زیادی ایجاد نشده ولی از سه ماهگی به بعد وزن بدن به تدریج افزایش می یابد به طوری که بعد از شش ماهگی در حدود ۵۰۰ گرم در هفته به وزن مادر اضافه می شود .

افزایش وزن بیش از حد توصیه شده ،عوارض گوناگونی مانند کمر درد به علت فشار روی ستون فقرات ، واریس و پا درد ایجاد کرده و کاهش وزن بعد از زایمان بسیار مشکل می شود. بنابراین توجه به این تغییرات وتنظیم یک برنامه غذایی متناسب با آن در این دوران ضروری به نظر می رسد.

افزایش حجم خون و پلاسما در زمان بارداری و افزایش دفع کلیوی، باعث کاهش غلظت سرمی بسیاری از مواد مغذی شده که تامین میزان کافی آنها جهت حفظ سلامت مادر و جنین ضرورت دارد.

نیازهای تغذیه ای بارداری

 

انرژی

اگرچه انرژی مورد نیاز برای هر مادر به طور جداگانه باید با توجه به نیاز و فعالیت مادر در نظر گرفته شود اما در سه ماهه دوم و سوم روزانه 300 کالری انرژی اضافه می شود.

پروتئین

نیاز به پروتئین اضافی برای حفظ سنتز بافتهای مادر و جنین 10 تا 16 گرم بیش از نیاز یک فرد عادی و حداقل 60 گرم در روز می باشد که باید از منابع دارای ارزش بیولوژیک بالا تامین شود.

کربوهیدرات

50 درصد کالری در دوران بارداری باید از کربوهیدراتها تامین شده تا مانع تحلیل ذخائر پروتئین و چربی به منظور تولید انرژی شود.

ویتامین ها و مواد معدنی

اسید فولیک

از مهم ترین ویتامین هایی که تامین مقادیر کافی آن در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد می توان به اسید فولیک اشاره کرد. کافی بودن این ویتامین در 6 هفته اول بارداری جهت پیشگیری از اختلالات عصبی در جنین ضرورت دارد و به همین دلیل دریافت مقادیر کافی این ویتامین به تمامی زنان در سنین باروری توصیه می شود. بهترین منابع اسید فولیک عبارتند از: جگر، سبزیهای برگدار و تیره، لبو، انواع کلم، پرتغال ، طالبی، ذرت و جوانه گندم.

ویتامین B6

تامین مقادیر کافی این ویتامین جهت سنتز پروتئین و همچنین کاهش حالت تهوع و استفراغ بارداری ضرورت دارد. مصرف داروهای ضد بارداری سبب کمبود فولیک و ویتامین B6 می شود.

ویتامین C

کمبود این ویتامین طی بارداری ممکن است سبب ایجاد اکلامپسی یا افزایش فشارخون و مسمومیت بارداری شود.

ویتامین A

نیاز به این ویتامین در طی بارداری در مقایسه با قبل از آن افزایش نیافته و حتی دریافت زیاد این ویتامین سبب نقص جنین می شود. زنانی که قصد بارداری دارند باید از 6 ماه قبل از آن از مصرف داروهایی مانند ترتینوئین که حاوی دز بالایی ویتامین A است خودداری کنند.

ویتامین D

اگرچه نیاز به این ویتامین هم در طی بارداری افزایش نمی یابد اما تامین مقادیر کافی آن جهت حفظ کلسیم خون و پیشگیری از اختلالات استخوانی مادر و جنین ضرورت دارد. علاوه بر نور آفتاب، زرده تخم مرغ، جگر، کره و ماهی های چرب از منابع خوب این ویتامین هستند.

کلسیم

کلسیم یکی از مهمترین مواد معدنی است که همرا با مواد پروتئینی برای تشکیل اسکلت استخوانی جنین بسیار اهمیت دارد . اگرچه در ابتدای بارداری جذب کلسیم از روده ها افزایش می یابد اما اگر این ماده معدنی به میزان لازم تامین نشود سبب استخراج کلسیم از استخوانهای مادر می شود. روزانه 1000 میلی گرم کلسیم باید از طریق دریافت 3-4 واحد شیر و لبنیات تامین شود. تحقیقات نشان می دهد کمبود دریافت کلسیم خطر افزایش فشارخون بالا و پره‌اکلامپسی را افزایش می دهد. کشک، بادام خام، کنجد و انواع کلم نیز از منابع خوب کلسیم محسوب می شوند.

آهن

یکی دیگر از ترکیبات بسیار حیاتی در دوران بارداری آهن است. به ویژه از ماه چهارم بارداری که خونسازی جنین آغاز می شود. افزایش حجم خون مادر طی بارداری، نیاز به آهن را به میزان زیادی افزایش می دهد. زنانی که دچار کم خونی ناشی از فقر آهن هستند بهتر از قبل از بارداری با مصرف مکمل های آهن ذخائر بدن خون را تکمیل کنند چرا که کمبود آهن برای مادر و جنین عوارض نامطلوبی را به دنبال دارد.

از منابع خوب آهن می توان به جگر، گوشت قرمز، عدس و لوبیا، کشمش سبز، برگه زردآلو و سبزیهای سبز تیره اشاره کرد. البته معمولا طی بارداری استفاده از مکمل های آهن و اسید فولیک توصیه می شود.

مواد مغذی که مصرف آنها در طی بارداری توصیه می شود

اسیدهای چرب امگا 3: این نوع چربی های غیر اشباع بلند زنجیره برای رشد مغز و سیستم عصبی مرکزی  و همچنین بینایی نوزاد ضرورت دارند همچنین می‌توانند خطر افسردگی پس از زایمان را کاهش دهد. اگرچه بهترین منبع این ترکیب ماهی و آبزیان است اما امروزه به دلیل آلودگی ماهی ها به جیوه بهتر است در دوران بارداری از منابع دیگری مانند بذرکتان، روغن بذرکتان، گردو و تخم‌مرغ های غنی شده با امگا 3 استفاده شود.

کولین: این ترکیب که از خانواده ویتامین های B است ، نقش مهمی در رشد مغز جنین داشته و از بروز نقص‌های مربوط به نخاع جلوگیری می‌کند. بهترین منابع کولین گوشت قرمز، جگر مرغ، تخم‌مرغ، دانه سویا و گیاهک گندم می باشد.

افرادي كه رژيم گياهخواري داشته و يا مشكل پزشكي خاصي مانند ديابت، ديابت حاملگي، كم خوني و سابقه تولد نوزاد با وزن پايين را دارند بايد با پزشك‌ خود در مورد نوع ويتامين ها و مواد معدني مورد نياز خود مشورت كنند.

توصیه های غذایی در بارداری

 

برنامه غذایی زن باردار باید متنوع و متعادل بوده و از همه گروههای غذایی به میزان نیاز استفاده شود.

گروه شیر و لبنیات

این گروه حاوی مواد معدنی مختلفی مانند کلسیم و فسفر جهت شکل گیری استخوان ها و دندان نوزاد و همچنین منبع پروتئین های با ارزش بیولوژیک بالا جهت سنتز بافتهای مادر و جنین می باشد. همچنین شیر و لبنیات منبع ویتامین A و همچنین ویتامین های گروه B به ویژهB12 می باشد. مصرف روزانه 4-3 واحد از لبنیات کم چرب و حتما پاستوریزه توصیه می شود.

گروه گوشتها

این گروه حاوی پروتئین های با ارزش و مواد معدنی مانند آهن و روی بوده که جهت رشد جنین ، جفت ، رحم، پستان و افزایش حجم خون مادر باید مصرف شوند .

مصرف تخم مرغ، گوشت قرمز  و انواع حبوبات باید در جیره غذایی روزانه مادر گنجانیده شود. اگرچه گوشتها به صورت کباب شده میزان آهن بیشتری به بدن می رسانند اما در 3 ماهه اول باید فقط از گوشت کاملا پخته استفاده شود. روزانه مصرف 120 تا 180 گرم منابع پروتئین توصیه می شود.

گروه نان و غلات

استفاده از نانهای سبوس دارد و غلات کامل به دلیل ارزش غذایی بالاتر توصیه می شود چون سبوس غلات حاوی مقادیر زیادی آهن و ویتامین های B و E می باشد. علاوه بر آن فیبر بیشتری هم جهت تامین می شود. مصرف روزانه 11-7 واحد نان و غلات توصیه می شود.

میوه ها و سبزیجات

حاوی کلیه ویتامین ها و برخی مواد معدنی مورد نیاز مادر و جنین بوده و باید به میزان کافی دریافت شوند. مصرف بیشتر سبزیجات خام و پخته و همچنین استفاده از میوه به جای آب آن سبب افزایش فیبر دریافتی و پیشگیری از یبوست می شود.

مصرف  سبزی های سبز تیره و رنگی مانند اسفناج ، گوجه فرنگی ،  لوبیا سبز ، هویج  ، فلفل سبز و قرمز و همچنین میوه های قرمز و نارنجی جهت تامین ویتامین A  و آهن ضرورت دارد و در صورت تمایل به استفاده از سبزیجات پخته حتما از روش بخارپز کردن استفاده شود.

مرکبات نیز منبع خوبی برای تامین ویتامین C محسوب می شوند.

مصرف مقادیر کافی سبزیجات و میوه های خام باعث حفظ لطافت و شادابی پوست مادر می شود.

مصرف روزانه 5-3 واحد سبزیجات و 4-2 واحد میوه توصیه می شود.

چربیها

اگرچه دارای کالری زیادی هستند اما مصرف مقادیر مورد نیاز آنها برای رشد و سلامت سیستم بینایی و عصبی و پوست نوزاد اهمیت دارد. استفاده از روغنهای مایع و گیاهی و انواع دانه ها مغزهای گیاهی جهت تامین اسیدهای چرب ضروری مورد نیاز توصیه می شود. اما بهتر است از مصرف غذاهای چرب و سرخ شده جهت پیشگیری از افزایش وزن و همچنین ایجاد مشکلات گوارشی پرهیز شود.

مایعات

مصرف 6-8 لیوان آب در طی روز جهت تامین مایعات مورد نیاز، حفظ حجم مایع آمنیوتیک و پیشگیری از یبوست ضرورت دارد.

 

نقش مواد مغذی در جنبه های مختلف سلامت زنان

نقش مواد مغذی در جنبه های مختلف سلامت زنان

نقش مواد مغذی در جنبه های مختلف سلامت زنان

 

نیاز به مواد مغذی در زنان و مردان با توجه به تفاوتهای فیزیولوژیک درساختار و عملکرد بدن متفاوت است. گذر از بلوغ، قاعدگی، بارداری، شیردهی و سپس یائسگی زنان را با نیازهای تغذیه ای مختلفی روبرو می کند که عدم توجه به این نیازها آنان را در معرض ابتلا به اختلالات مختلفی مانند کم خونی، ریزش مو، خستگی های مزمن، افسردگی، کاهش میل جنسی و پوکی استخوان قرار می دهد. دخترانی که در دوران کودکی و به ویژه در دوره بلوغ از تغذیه مناسبی برخوردار نباشند، علاوه بر مواجهه با اختلالات مختلف، در آینده نیز نمی توانند نسل سالمی را پرورش دهند. صنعتی شدن جوامع، افزایش تعداد زنان شاغل و عدم دسترسی به غذاهای سالم و ارگانیک در کنار اطلاع رسانی های گسترده، باعث شده قوطي هاي حاوی ويتامين ها و مواد معدنی مختلف جایگاه خاصي را در سبد خريد بانوان در سراسر جهان به خود اختصاص دهند.

یکی دیگر ازمسایلی که زنان را نیازمند توجه بیشتر به مواد مغذی دریافتی می کند تلاش برای دستیابی به تناسب اندام دلخواه و پیروی از رژيم هاي غذايي کم کالری و در اغلب موارد فقیر از مواد مغذی مورد نیاز می باشد. این کمبودها آنها را با خستگی، ضعف جسمانی و در نتیجه بي حوصلگي برای فعالیت های روزانه روبرو می کند. از آنجایی که با توجه به کاستن از مقدار کالری و درنتیجه حجم مواد غذایی دریافتی، ممکن است امکان تامین کلیه مواد مغذی مورد نیاز نباشد، حتما باید با مشورت پزشک از مکمل های مناسب ویتامین و املاح معدنی استفاده شود.

جدول زیر میزان ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز یک خانم از 9 سالگی تا دوران سالمندی و همچنین مقادیر این مواد مغذی مورد نیاز در دوران بارداری و شیردهی را نشان می دهد.

گروههای سنی
9-13 سال 14-18 سال 19-30 سال 31-50 سال 70-51 سال 70<
Vitamin A (μg*/d) 600 700 700 700 700 700
Vitamin C (mg**/d) 45 65 75 75 75 75
Vitamin D (μg/d) 15 15 15 15 15 20
Vitamin E (mg/d) 11 15 15 15 15 15
Vitamin K (μg/d) 60 75 90 90 90 90
Thiamin (mg/d) 0.9 1 1.1 1.1 1.1 1.1
Riboflavin (mg/d) 0.9 1 1.1 1.1 1.1 1.1
Niacin (mg/d) 12 14 14 14 14 14
Vitamin B6 (mg/d) 1 1.2 1.3 1.3 1.5 1.5
Folate (μg/d) 300 400 400 400 400 400
Vitamin B12 (μg/d) 1.8 2.4 2.4 2.4 2.4 2.4
Pantothenic (mg/d) 4 5 5 5 5 5
Biotin (μg/d) 20 25 30 30 30 30
Choline (mg/d) 375 400 425 425 425 425
Calcium (mg/d) 1300 1300 1000 1000 1200 1200
Chromium (μg/d) 21 24 25 25 20 20
Copper (μg/d) 700 890 900 900 900 900
Fluoride(mg) 2 3 3 3 3 3
Iodine (μg/d) 120 150 150 150 150 150
Iron (mg/d) 8 15 18 18 8 8
Magnesium (mg/d) 240 360 310 320 320 320
Manganese (mg/d) 1.6 1.6 1.8 1.8 1.8 1.8
Molybdenum (μg) 34 43 45 45 45 45
Phosphorus (mg/d) 1250 1250 700 700 700 700
Selenium (μg/d) 40 55 55 55 55 55
Zinc (mg/d) 8 9 8 8 8 8
Potassium (g/d) 4.5 4.7 4.7 4.7 4.7 4.7
Sodium (g/d) 1.5 1.5 1.5 1.5 1.3 1.2

*µg میکرو گرم

** mg میلی گرم

مواد مغذی که در یافت آنها برای زنان از اهمیت بیشتری برخوردار است...

  • آهن، اسید فولیک، ویتامین B6 و B12

تامین مقادیرکافی و توصیه شده آهن، اسید فولیک، ویتامین B6 و B12 نقش مهمی در خونسازی و پیشگیری از ابتلا به کم خونی دارد. کم خونی ناشی از فقر آهن یکی از مهم‌ترین اختلال تغذیه‌ای شایع در میان زنانِ در سنین باروری در كشورهای درحال ‌توسعه است.کم‌خونی باعث کاهش سطح انرژی و ایجاد خستگی مزمن به دلیل کاهش اکسیژن‌رسانی به سلول‌ها می‌شود.

اسید فولیک که یکی از ویتامین های گروه B است نقش مهمی در تولید سلولهای خونی، حفظ سلامت قلب و عروق، ساخت و حفاظت از ماده ژنتیکی بدن داشته و همچنین به رفع افسردگی و بهبود خلق و خو کمک می‌کند. دریافت روزانه 400 میکروگرم اسید فولیک برای پیشگیری از ایجاد نوعی نقص لوله عصبی جنین برای کلیه زنان در سنین باروری و قبل از اقدام به بارداری ضروری است. زیرا بیشترین نیاز به این ویتامین هفته چهارم بارداری است، زمانی که ممکن است بسیاری از زنان هنوز متوجه بارداری خود نباشند.

  • کلسیم و ویتامین D

کلسیم یکی از عناصر معدنی است که نیاز بدن به آن بیشتر از سایر مواد معدنی می باشد. حدود ۹۹% کلسیم بدن در استخوانها و دندانها تجمع پیدا می کند. نیاز روزانه بدن به کلسیم 1000 تا 1200 میلی گرم است. دریافت مقادیر کافی کلسیم در دوران رشد، بارداری، شیردهی و سالمندی به توجه خاصی نیاز دارد. تامین مقادیر کافی ویتامین D برای جذب کلسیم ضروری است. در طی روند رشد و تا سن 35 سالگی، فرآیند تشکیل استخوان بیشتر از باز جذب آن است. استئوپروز یا پوکی استخوان زمانی اتفاق می افتد که بازجذب استخوان از تشکیل آن سبقت بگیرد. در زنان هورمون استروژن نقش مهمی در فرآیند جذب کلسیم دارد. نزدیک شدن به یائسگی و کاهش ترشح این هورمون، زنان را مستعد ابتلا به پوکی استخوان می سازد. بنابراین دریافت مقادیر کافی کلسیم و ویتامین D و استفاده کافی از آفتاب در تمام دوران زندگی زنان برای حفظ تراکم استخوان ضرورت دارد.کلسیم همچنین نقش مهمی در بهبود عملکرد عروق، انتقال پیام های عصبی، انقباض عضلات و ترشح هورمونها ایفا می کند. نتایج تحقیقات اخیر نشان می دهد، دریافت مکمل های کلسیم برای کاهش گرفتگی عضلات، تسکین علایم سندرم پیش از قاعدگی، پیشگیری از سرطانهای کولورکتال، کنترل فشار خون به ویژه در دوران بارداری هم می تواند موثر باشد.

  • منیزیوم

منيزيوم از عناصر معدني ضروري است كه عملكردهاي بيولوژيكي بسيار وسيع و متعددی را مانند توليد انرژي، ساخت پروتئين‌ها، تنظیم انقباض عضلات و عروق ایفا می کند. این ماده معدنی در تنظیم ضربان قلب و کنترل فشار خون، حفظ تراکم استخوان ها، کاهش استرس، کمک به پاکسازی روده ها و دفع آسان تر مدفوع، کاهش دردهای میگرنی و کمک به خواب راحت‌ تر نقش دارد. منیزیوم می تواند در کاهش علائم روانی و همچنین درد و اسپاسم سندرم پیش از قاعدگی نیز موثر باشد.

نتایج برخی تحقیقات نشان می دهد که در زنان يائسه‌اي كه مكمل منيزيوم مصرف می کنند، چگالی مواد معدني استخوان افزايش می یابد. تمرینات ورزشی به ویژه در محیط های گرم و مرطوب، موجب از دست رفتن مقادیر زیادی از منیزیوم از طریق تعریق می شود که با توجه به اهمیت این عنصر در تولید انرژی و عملکرد عضلات، کمبود منیزیوم می تواند به عملکرد ورزشی لطمه بزند. دریافت مکمل های حاوی منیزیوم بر روی عملکرد استقامتی و قدرتی ورزشکاران تاثیر گذار بوده و در پیشگیری از انقباض و کرامپ های شدید عضلانی نقش دارد.

سندروم پیش از قاعدگی یا PMS

سندروم پیش از قاعدگی یا PMS

کابوس ماهیانه ای به نام PMS

 

سندروم پیش از قاعدگی یا PMS ، به مجموعه ای از علایم جسمی و روانی اطلاق می شود که از حدود یک هفته قبل از آغاز سیکل ماهانه پدیدار شده و در 2 الی 3 روز پس از قاعدگی از بین می رود. در برخی افراد این علائم به حدی شدید است که روابط خانوادگی، اجتماعی و فعالیتهای شغلی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. سندرم پيش از قاعدگي که شايعترين اختلال زنان در سنین باروری است دارای علائم زیر می باشد:

علائم جسمی مانند نفخ، دل پیچه، یبوست، آکنه، دردهای مفصلی یا عضلانی، افزایش ضربان قلب، سردرد، سرگیجه، حساسیت و تورم سینه، تورم دست یا پا، افزایش وزن، افزايش اشتها و ميل شديد به خوردن شيريني ، تپش قلب، ضعف، کمر درد

علائم روحی مانند اضطراب و تحریک پذیری، خشم، بي‌خوابي، ضعف حافظه و عدم تمرکز، خستگی، تغییر در میل جنسی، تمایل به گریه کردن

اگرچه علت بروز اين اختلال هنوز نامشخص است اما اغلب متخصصان به هم خوردن تعادل میان هورمون های جنسی زنانه به ویژه افزایش سطح استروژن، افزایش پرولاکتین خون، کمبود ویتامین B6، کاهش یا افزایش پروستا گلاندین ها و کاهش نورو ترانس میترها را مهمترين احتمال بروز اين بيماري مي‌دانند. تغییرات شیمیایی در مغز به ویژه نوسانات سروتونین و سایر پیام آورهای شیمیایی در تغییرات خلق و خوی و مخصوصاً افسردگی تأثیر بسیار زیادی دارد.

تغذیه مناسب و تغییر شیوه زندگی، نقش مهمی در تسکین این علائم دارد. رعایت توصیه های زیر تا حد زیادی به کنترل این علائم کمک می کند.

تغذیه

  • جایگزین کردن کربوهیدرات‌های پیچیده مانند غلات و نانهای سبوسدار، ماکارونی و سیب زمینی و مواد پروتئینی به جای قندهای ساده و شیرینی جات مانع از افت قند خون و کاهش عوارضی مانند سر درد و تحریک پذیری می شود.
  • استفاده از وعده های غذایی کوچک و کم حجم مانع از نفخ شکم می شود.
  • کاهش مصرف نمک مانع از تجمع مایعات در بدن و عدم ایجاد نفخ و تورم می شود.
  • محدودیت دریافت نوشیدنی های الکلی و کافئین دار به کاهش علائم به ویژه تنش و تحریک پذیری کمک می کند.
  • اسیدهای چرب ضروری: اسیدهای چرب امگا 3 به کاهش علائمی مانند انقباضات دردناک قاعدگی، نفخ شکم، سردرد و حساسيت پستان و همچنین افسردگی و اضطراب کمک می کنند. ماهی، تخم کتان، گردو و یا مکمل های روغن ماهی می توانند از منابع تامین این اسیدهای چرب باشد. مطالعات نشان می دهد که استفاده از روغن پامچال در زنان مبتلا به PMS موجب بهبود افسردگی، تحریک پذیری، حساس و دردناک شدن سینه ها و دفع مایعات اضافی بدن می شود.
  • ویتامین B6 : این ویتامین محلول در آب در تولید پیام رسانهای عصبی مانند دوپامین و سروتونین که خلق و خو و اشتها را تحت تأثیر قرار می دهند، نقش دارد . تغییرات هورمونی ایجاد شده در این دوران تولید و فعالیت این پیام رسانها را کاهش داده که این مسئله می تواند موجب بروز علایم جسمی و روحی PMS شود . این واسطه های عصبی همچنین کلیه ها و غدد آدرنال را تحت تاثیر قرار می دهد در نتیجه از تجمع مایعات در بدن پیشگیری می کنند . ویتامین B6، منیزیم و ویتامین C برای تولید این پیام رسانها ضروری هستند و می توانند از این طریق در تسکین علائمی مانند سردرد و افسردگی، حساس و دردناک شدن سینه ها، نفخ، تهوع، ورم و میل شدید به غذا موثر باشند.
  • ویتامین E موجود در جوانه گندم و روغنهای گیاهی نیز به کاهش علائمی مانند حساس و دردناک شدن سینه ها کمک می کند.
  • استفاده از منابع کلسیم و منیزیوم و یا مکمل آن برای کاهش درد و کرامپ های عضلانی موثر است. نتایج مطالعات متعدد نشان داده است که مصرف روزانه 1200 میلی گرم کلسیم، علائم فیزیکی و روحی سندرم پیش از قاعدگی را به میزان 50 درصد کاهش می‌دهد. همچنین مصرف روزانه 200 میلی گرم منیزیوم نفخ و تورم بدن را به میزان 40 درصد کاهش می‌دهد و سبب کاهش گرفتگی و دردهای عضلانی می شود.
  • فعالیتهای ورزشی منظم به ویژه چند روز قبل از سیکل ماهیانه با بهبود گردش خون و آزاد شدن اندورفین ها یا آرامبخش های طبیعی و تعادل هورمونها به کاهش درد، کنترل اشتها و تسکین علائم روحی کمک به سزایی می کند.
  • خواب کافی و پرهیز از استرس در تسکین علائم نقش دارد.
  • کنترل وزن در بهبود علائم موثر است زیرا چاقی باعث افزایش ترشح استروژن و تشدید علائم می شود.

درمان های دارویی

درمان های مرسوم این عارضه داروهای ادرارآور جهت دفع مایعات اضافی تجمع یافته و داروهای ضد درد و ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن می باشد.

کم خونی فقر آهن

کم خونی فقر آهن

کم خونی فقر آهن، وقتی سلولها کوچک و کم رنگ می شوند....

 

آهن یكی از ریزمغذی‌های ضروری بدن است كه به عنوان جزئی از گلبولهای قرمز وظیفه حمل اكسیژن در خون را به عهده دارد. این عنصر در فعالیت بسیاری از آنزیم‌ها نقش دارد و عملکرد سیستم ایمنی را بهبود می دهد. آهن به دو فرم در بدن وجود دارد. یكی به فرم عملكردی در ساختمان هموگلوبین (تركیب محتوی آهن موجود در گلبولهای قرمز) و میوگلوبین (تركیب محتوی آهن موجود در عضلات) و یكی هم به فرم ذخیره که در فریتین، ترانسفرین و هموسیدرین موجود است. میزان آهن موجود در بدن مردان بیشتر از بدن زنان است.

كم‌خونی ناشی از فقر آهن مهم‌ترین اختلال تغذیه‌ای شایع در میان كودكان و زنانِ در سنین باروری در كشورهای درحال‌توسعه است. براساس آمارهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی، نزدیك به نیمی از زنان ایرانی به كم‌خونی مبتلا هستند.

علائم این نوع از کم خونی در دو مرحله قابل تشخیص است. مرحله اول، مرحله‌ای است كه میزان هموگلوبین و سایر فاكتورهای تعیین‌كننده آهن تقریبا در حد طبیعی است اما یك سری علائم شامل خستگی مفرط، سردرد، عدم تمرکز، رنگ پریدگی به خصوص در دستها و سطح داخلی پلک، ضعف عمومی و ریزش مو وجود دارد. از آنجایی که آهن مورد نیازخون سازی از ذخائر تامین می شود، ممکن است این علائم ناشی از کمبود ذخیره آهن بدن باشد. در این مرحله می‌توان با انجام آزمایش‌های اختصاصی تر مانند سنجش میزان فریتین، آهن سرم و TIBC كم خونی را تشخیص داد. در صورت عدم درمان و جبران آهن مورد نیاز، علائم شدیدتر و اختصاصی‌تر شده و فاكتورهای عمومی هم كم‌خونی را نشان می‌دهند. در این مرحله از كم‌خونی علائم دیگری شامل تپش قلب، سرگیجه، افت فشارخون، بی خوابی، ورم قوزك پا و درنهایت قاشقی شدن ناخن‌ها هم به علائم قبلی افزوده می‌شود. به این نوع کم خونی ناشی از کمبود آهن، آنمی هیپوکرومیک میکروسیتیک گفته می شود چون سلولهای خونی کوچک و کم رنگ می شوند.

ازجمله عوارض كم‌خونی در زنان باردار هم می توان به ضعف و ناتوانی جسمی، افزایش خطر مرگ و میر به هنگام زایمان، افزایش خطر تولد نوزاد نارس و كم‌هوش و بالا رفتن احتمال سقط جنین اشاره کرد.

دلایل فقر آهن
- دریافت نا کافی آهن از طریق رژیم غذایی به خصوص در گیاه خواران
- سوءجذب آهن به علت مشکلات گوارشی یا تداخلات داروئی
- افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی ، نوجوانی ، بارداری و شیر دهی
- خون ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه، در اثر جراحات و ناشی از هموروئید

- بیماری های بدخیم یا انگل ها

اگرچه آهن اساسی‌ترین عنصر برای ساخته شدن گلبول‌های قرمز خون است اما علاوه بر آن، مواد مغذی دیگری نیز مانند اسید فولیك، ویتامین ۶B، ویتامین ۱۲B، ویتامین C و پروتئین نیز برای خون‌سازی لازم است كه باید روزانه به میزان کافی تأمین شود. در مواردی که ذخایر آهن بدن کاهش یافته است، تامین آهن از طریق برنامه غذایی معمولا کافی نبوده و استفاده از مکمل های دارویی مناسب و کم عارضه ضرورت دارد. اسید فولیک که یکی از ویتامین های گروه B است نقش مهمی در تولید سلولهای خونی، حفظ سلامت قلب و عروق، ساخت و حفاظت از ماده ژنتیکی بدن داشته و همچنین به رفع افسردگی و بهبود خلق و خو کمک می‌کند. دریافت روزانه 400 میکروگرم اسید فولیک برای پیشگیری از ایجاد نوعی نقص لوله عصبی جنین برای کلیه زنان در سنین باروری و قبل از اقدام به بارداری ضروری است. زیرا بیشترین نیاز به این ویتامین هفته چهارم بارداری است، زمانی که ممکن است بسیاری از زنان هنوز متوجه بارداری خود نباشند. کمبود اسید فولیک و ویتامین B12 سبب ایجاد نوعی کم خونی به نام مگالوبلاستیک می شود که در آن به علت اختلال در ساخت DNA در هسته گلبولهای خونی، تقسیم سلولی دچار مشکل می شود در حالی که رشد سیتوپلاسم یا ماده زمینه سلولها ادامه می یابد. در این حالت این سلولها بزرگتر از اندازه طبيعی می شوند.

میزان نیاز به آهن براساس سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است .جدول زیر میزان نیاز به آهن در گروههای سنی و جنسی مختلف را نشان می دهد.

گروههای سنی-زنان
  13-9 سال 18-14 سال 30-19 سال 50-31 سال 70-51 سال > 70
Iron (mg*/d) 8 15 18 18 8 8
گروههای سنی-مردان
  13-9 سال 18-14 سال 30-19 سال 50-31 سال 70-51 سال > 70
Iron (mg/d) 8 11 8 8 8 8

*mg :میلی گرم

آهن موجود در منابع غذایی به دو فرم هِم (Heme) مانند آهن موجود در منابع حیوانی شامل انواع گوشت قرمز، گوشت سفید (ماكیان و آبزیان) وجگراست كه جذب بالایی دارد. در مقابل آهن موجود در منابع گیاهی شامل انواع حبوبات، سبزیجات، سویا ومغزهای گیاهی از نوع غیرهِم (None Heme) است كه کمتر جذب بدن می شود. شیر و محصولات لبنی فاقد آهن هستند. جذب آهن در افراد مختلف، متفاوت است. جذب آهن در بزرگسالان دارای مقادیر طبیعی هموگلوبین حدود 5 الی 15 درصد است. این در حالی است كه جذب آهن در افراد مبتلا به كم‌خونی تا 50 درصد افزایش می‌یابد. ویتامین C می‌تواند جذب آهن غیرهم را افزایش دهد شود، بنابراین بهتر است منابع گیاهی حاوی آهن همراه منابع ویتامین C مصرف شود.

عوامل افزایش دهنده جذب آهن

اسید سیتریک و اسید اسکوربیک ( ویتامین C) موجود در منابع غذایی مانند لیمو ترش، پرتقال، آلو، توت فرنگی، گوجه فرنگی، فلفل سبز و انواع سبزی ها ، سیب و آناناس می توانند جذب آهن در بدن را افزایش دهد.
اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج، سیب زمینی، چغندر، کدو تنبل، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است، سبب افزایش جذب آهن می شود.

ترکیباتی که مانع جذب آهن می شوند
بسیاری از تركیبات موجود در منابع غذایی مانع جذب آهن در بدن جلوگیری می شوند. این مواد شامل اگزالات‌ها، تانن‌ها، فیتات‌ها، فسفات‌ها و مصرف بیش از اندازه فیبرهای غذایی هستند. مصرف چای بلافاصله بعد از غذا به علت محتوی تانن و تئین مانع از جذب آهن شده و یکی از عوامل ابتلا به کم خونی محسوب می‌شود. اگزالات در بسیاری از میوه‌ها و سبزیجات یافت می‌شود. یكی از این تركیبات اسفناج است كه با وجود محتوی آهن بالا مقادیر زیادی نیز اگزالات دارد. استفاده از ماست همراه برانی اسفناج به علت پیوند کلسیم با اگزالات تا حدی به جذب آهن اسفناج کمک می کند. مهم‌ترین منبع فیتات، حبوبات و مهم‌ترین منبع فسفات، نوشابه‌های گازدار هستند. مصرف طولانی مدت آنتی اسیدها نیز به علت کاهش اسیدیته معده جذب آهن را کاهش می دهد.

مکمل های غذایی آهن

آهن در مکمل های غذایی به صورت سولفات، گلوکونات، فومارات و گلیسینات وجود دارد که فرم فومارات و گلیسینات دارای بهترین جذب و کمترین عوارض گوارشی می باشند. مکمل های آهن نباید برای درمان کم خونی غیر از کم خونی فقر آهن استفاده شود. مصرف این مکمل ها در دوران بارداری و شیردهی فقط باید تحت نظارت پزشک انجام شود.

برای جذب بهتر آهن موجود در مکمل های غذایی، بهتر است این مکمل ها یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد غذا مصرف شود. هیچگاه نباید مکمل های آهن با منابع لبنی، مکمل های کلسیم، چای و قهوه استفاده شود.

برای تامین ذخائر آهن بدن در افراد دچار کم خونی مصرف مکمل های آهن حداقل تا 3 ماه باید ادامه پیدا کند.

مصرف مکمل های آهن با داروهای تتراسایکلین، پنی سیلامین، کاپتوپریل، لووتیروکسین، به علت تداخل جذب، بايد 2 تا 3 ساعت فاصله زماني داشته باشند.

اندومتریوز

اندومتریوز

اندومتریوز ، وقتی سلولها سرکش می شوند!!

 

هر زنی در دوران باروری و طی سیکل های ماهانه با تجربه قاعدگی دردناک روبرو شده است. اما گاهی این تجربه در هر سیکل تکرار شده و شدت درد به حدی است که حتی به دارو هم جواب نمی دهد و سیکل های ماهانه را به کابوسی تلخ و وحشتناک تبدیل می کند. این افراد ممکن است حتی با عدم استفاده از روشهای مختلف جلوگیری از حاملگی نیز باردار نشوند. معمولا اولین تشخیص متخصص زنان اندومتریوز است. اندومتریوز که یک بیماری شایع زنانه است به معنای وجود بافت اندومتر یا مخاط رحم در جایی خارج از محل اصلی رحم در تمام بافتهای بدن البته به طور شایع تر در لگن و تخمدان می باشد. این بافت‌های نابجا ممکن است به عنوان تومور خوش‌خیم یا گره بافتی نامیده شوند.

بنابراین همزمان با عادت ماهانه ممکن است این قسمتها نیز خونریزی کرده و علاوه بر دردهای شدید، مشکلات زیادی را برای فرد بوجود آورند. لکه بینی‌ ، دردهای لگنی قبل از قاعدگی، کیستهای تخمدانی، درد هنگام مقاربت و دفع دردناک ادرار می تواند از سایر علائم این بیماری باشد.

سن ابتلا به این عارضه معمولا بین 25 تا 40 سالگی بوده و عامل 5 تا 15 درصد موارد نازایی می باشد. چون این اختلال نه تنها تخمک گذاری را ضعیف کرده بلکه با ایجاد چسبندگی میان رحم، لوله ها، تخمدان و ارگانهای شکمی سلولهای تخم را از بین برده و سبب نازایی می شود. علت اصلی این بیماری هنوز مشخص نیست اما عامل ژنتیک می تواند نقش مهمی داشته باشد. تشخیص این بیماری با لاپاراسکوپی می باشد. در لاپاروسكوپي‌، با ايجاد منفذي‌ روي‌ شكم‌، اندامهای شكمي‌ و لگني مورد‌ بررسي‌ قرار می گیرد.
اگر در لاپاراسکوپی نقاط مبتلا به اندومتریوز سوزانده شود شانس حاملگی افزایش می یابد. در برخی موارد هم ممکن است برای بارداری نیاز به روش IVF (بارداری خارج رحمی) باشد.

درمان

این بیماری در اغلب موارد عود کننده است و درمانهای دارویی هم برای آن مورد نیاز است. در موارد پیشرفته این بیماری هم جراحی ضرورت پیدا می کند. البته بارداری چون سبب غیر فعال شده تخمدانها می شود روند سرکشی این سلولها را به طور موقت مهار می کند. با رسیدن به یائسگی هم این بیماری خود به خود متوقف می شود. از آنجایی که اندومتریوز، یک بیماری پیش رونده بوده و حتی اگر در مرحله خفیف هم باشد ممکن است طی چند سال شدید شود، باید سریعاً برای درمان آن اقدام کرد. در افراد مبتلا باید ابتدا مشخص شود اندومتریوز در چه مرحله‌ای است و اگر بیمار ازدواج کرده و اندومتریوز دارد، بهتر است برای بچه‌دار شدن زودتر اقدام کند، چون ممکن است اندومتریوز پیشرفت کند و باعث نازایی شود. در صورت عدم تمایل به بارداری نیز مصرف داروهای ضد بارداری از پیشرفت بیماری جلوگیری می کند.

برای کاهش درد نیز مي‌توان‌ از داروهاي‌ ضد التهابي‌ غيراستروييدي مانند ایبوپروفن و ناپروکسن و همچنین گرم کردن نواحی دردناک ‌‌استفاده‌ كرد.

ورزش‌ کردن حتي‌ پیاده روی‌، درد را تخفيف‌ داده‌ و سطح‌ استروژن‌ را كاهش‌ مي‌دهد كه‌ می تواند باعث‌ كند شدن‌ رشد آندومتريوز شود.

برخی توصیه های غذایی نیز در تسکین این بیماری می تواند موثر باشد:

پروستاگلاندین‌های التهابی موجب واکنش‌های التهابی مانند انقباض عضلات صاف و افزایش درد می‌شوند، بنابراین عضلات رحم را هم منقبض می‌کنند و درد اندومتریوز را نیز افزایش می‌دهند. دریافت چربی، نمک، شکر، فرآورده‌های لبنی چرب و کافئین ممکن است با افزایش پروستاگلاندین‌های التهابی و در نتیجه انقباضات دردناک مرتبط باشد. مصرف منابع اسیدهای چرب امگا-3 مانند ماهی و روغن ماهی، گردو و تخم کتان و منیزیوم موجود در مغزهای گیاهی و سبزیجات سبز تیره می تواند به کاهش این انقباضات کمک کند. کاهش مصرف گوشت قرمز و فرآورده‌های گوشتی نیز نقش موثری دارد. استفاده از منابع ویتامین B1، B2 و B6 هم توصیه می شود.

يائسگي شروع یک فصل تازه

یائسگی شروع یک فصل تازه

يائسگي يكي از مراحل طبيعي زندگي زنان است كه معمولاً در سنین 45 تا 55 ســـالگي آغاز مي شود. در این مرحله ابتدا عادت ماهيانه نامرتب شده و سپس به طور كامل قطع مي شود که علت آن کاهش ترشح هورمون استروژن است.

افزایش آگاهی های زنان و خانواده آنها از تغییرات مربوط به این دوران و افزایش خدمات بهداشتی-درمانی نه تنها نگرش منفی نسبت به این دوره که آن را مترادف با پیری و از کار افتادگی می دانستند را از بین برده بلکه اغلب زنان در اين دوره فارغ از مشکلات و درگيري هاي قبلي، در جستجوی فرصت های جدید براي دستیابی به اهداف و علاقمندی های خود می باشند.

علائم یائسگی

يائسگي با يك سري تغييرات همراه است که آگاهی از آنها و راهکارهای مقابله، در کاهش تنشهای ناشی از آن بسیار موثر است برخي علائم كه با يائسگي به وجود مي آيند مانند گرگرفتگي، تپش قلب، تعريق و اختلالات روحی مانند بی خوابی و اضطراب در ابتداي يائــسگي شديدتر است ولي با گذشت زمان بهتر مي شود.

پوكي استخوان، خشکی پوست، اختلالات قلبي وعروقي، بي اختياري ادرار و كم شدن ترشحات زنانه نیز از جمله علائمی است با یائسگی آغاز و در دوران سالمندی نیز ادامه پیدا می کنند. همانطور که ذکر شد علت اصلی ایجاد این اختلالات، قطع ترشح هورمون زنانه استروژن می باشد. این هورمون در بدن دارای نقشهای متعددی می باشد.

  • تحریک تخمک گذاری، لقاح و بارداری
  • تحریک رشد سینه ، رحم و تخمدانها
  • کمک به جذب کلسیم توسط استخوانها ، حفظ استحکام توده های استخوانی
  • افزایش سطح HDL (کلسترول خوب) و کاهش سطح LDL (کلسترول بد)
  • افزایش شادابی و طراوت پوست و مو

چگونه می توان عوارض ناشی از یائسگی را کاهش داد؟

همانطور که ذکر شد علت اصلی بروز اختلالات یائسگی فقدان هورمون استروژن در بدن می باشد. از این رو تامین این هورمون می تواند این علائم را کاهش دهد.

هورمون‌درمانی جایگزین یا HRT تا سال 2002 به طور معمول برای درمان علائم یائسگی و محافظت در مقابل اثرات درازمدت آن بر روی سلامت زنان به کار می‌رفت. این درمان توسط ترکیبی از استروژن و پروژستین انجام می شود .اما در سال 2002 اعلام شد که هورمون درمانی خطر سرطان پستان و سکته مغزی و آمبولی را افزایش می دهد. از این رو امروزه برای کاهش علائم یائسگی استفاده از منابع گیاهی حاوی استروژن یا فیتواستروژن ها به عنوان جایگزین توصیه می شود. یکی از منابع غنی از فیتو استروژن گیاه سویا است. مصرف دانه سویا و یا مکمل های حاوی ایزوفلاونهای سویا نقش موثری در کاهش علائم یائسگی مانند تعریق و گرگرفتگی ایفا می کند. از سایر منابع حاوی استروژن می توان به تخم بذرکتان، رازیانه، تخمه آفتابگردان، سیب با پوست، انار، گوجه فرنگی، کلم بروکلی ،جو، جو دو سر، لوبیا چشم بلبلی و ادویه جاتی مانند سیر، جعفری، شبدر، زنجبیل و آویشن اشاره کرد.

گرگرفتگی و تعریق

تغییر در تعادل هورمونها منجر به افزایش اتساع عروق و در نتیجه افزایش درجه حرارت پوست و احساس گرگرفتگی و برافروختگی می شود. گرگرفتگی ممکن است از ۳۰ ثانیه تا ۳۰ دقیقه طول بکشد اگر چه در اکثریت افراد ظرف ۲ تا ۳ دقیقه از بین می رود. دفعات گرگرفتگی در افراد مختلف متفاوت است این حالت ممکن است از یک بار در طول شبانه روز و یا با تکرر بیشتر اتفاق بیفتد و از چند ماه تا یک سال آن را تجربه کنید. در برخی افراد این اختلال در طول شب بیشتر اتفاق می افتد و ممکن است در خواب فرد اختلال ایجاد کند. بهره گیری از فیتواستروژنها و منابع حاوی ویتامین E در کنترل این اختلال بسیار موثر است.

پوكي استخوان

کاهش تراکم استخوان و احتمال ابتلا به پوكي استخوان با افزايش سن افزایش می یابد. زنان سالمند بيشتر از مردان سالمند به پوكي استخوان مبتلا مي شوند. با رعایت توصیه های زیر می توان تا حد زیادی از پیشرفت این بیماری خاموش پیشگیری کرد.

  • ورزش منظم: تمرينات بدني قدرتي و تقويت کننده مانند پياده روي و دويدن آهسته، می توان تا حد زیادی از پیشرفت این بیماری خاموش پیشگیری کرد ه و استحکام استخوانها را افزایش دهد. البته قبل از انجام هرگونه فعالیت ورزشي با پزشك خود مشورت كنيد..
  • دریافت مقادیر کافی کلسیم و ویتامین D : در سنین سالمندی افراد نیاز به دریافت 1200 تا 1500 میلی گرم کلسیم دارند که این مقدار کلسیم را می توان با دریافت 3-4 واحد شیر و لبنیات به خصوص لبنيات پاستوريزة كم چربی تامین کرد. شيرسویا، بادام خام، کنجد و انواع کلم نیز از منابع خوب کلسیم محسوب می شوند. نکته ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که افزودن قهوه، نسکافه، کاکائو و چاي به شير مانع جذب کلسیم آن می شود. داروهای کاهنده اسید معده نیز مانع جذب کلسیم مواد غذایی می شوند بنابراين نباید در موارد غیر ضروری و بدون تجويز پزشك آنها را مصرف نمود. مصرف نوشابه هاي گازدار نیز حتی انواع رژیمی آنها به علت وجود مقادیر زیاد فسفر دفع کلسیم را افزایش می دهند.
    دریافت مقادیر کافی ويتامين D برای جذب كلسيم در روده ها ضرورت دارد. از آنجايي كه ويتامين D به طور طبيعي داراي منابع غذايي محدودي مي باشد، قرار گرفتن و بهره گيري از نور آفتاب به بدن براي ساختن ويتامين D مورد نياز كمك مي كند. افرادي كه به دلايل مختلف از نور آفتاب به ميزان كافي بهره نمي گيرند، بايد ويتامين D مورد نياز خود را از طريق رژيم غذايي و يا مكمل هاي غذايي مناسب تأمين كنند.

مشکلات ادراری- تناسلی

کاهش سطح استروژن سبب کاهش ترشحات زنانه، خشکی واژن و افزایش شانس ابتلا به عفونتهای قارچی یا باکتریایی شود. از طرفی نازک شدن مخاط واژن و از بین رفتن خاصیت ارتجاعی آن می تواند سبب ایجاد روابط جنسی دردناک گردد.

  • بي اختياري ادرار: تغییراتی که پس از يائسگي و با افزايش سن در مجاري ادراري به وجود مي آيند مانند شل شدن عضلات کف لگن، رحم و مثانه مو جب بروز بي اختياري ادرار مي گردد. انجام حرکات ورزشی که باعث تقويت عضلات لگن شود در رفع این مشکل موثر است.

بيماري هاي قلبي عروقي

پس از يائسگي شانس ابتلا به اختلالات قلبي- عروقي افزایش می یابد. رعایت نکاتی مانند ورزش منظم، رعایت رژیم غذایی کم چرب، کم نمک، افزایش دریافت میوه و سبزی، دریافت مقادیر کافی آنتی اکسیدان، بهره گیری از منابع حاوی فیتو استروژن، عدم استعمال دخانیات و انجام آزمایشات و معاینات منظم خطر ابتلا به این اختلالات را کاهش می دهد

تغییر سوخت و ساز و تغییر الگوی چاقی

دو نوع الگوی اصلی چاقی تجمع چربی در ناحیه شکم و بالا تنه یا چاقی سیبی شکل و تجمع چربی در نواحی ران و باسن    یا چاقی گلابی می باشد. در زنان قبل یائسگی الگوی چربی بیشتر به صورت گلابی و بعد از یائسگی به علت کاهش استروژن و مقاومت سلولها نسبت به هورمون انسولین به صورت سیبی شکل تغییر پیدا می کند که باعث تجمع چربی در ناحیه شکم و سینه می شود. این نوع چاقی با افزایش ابتلا به پرفشاری خون، افزایش قند و چربی خون و به طور کلی اختلالات قلبی عروقی همراه است.

تغییرات پوست

پوست نیز در ابتداى دوره يائسگى و به دنبال کاهش هورمون استروژن، دستخوش تغييرات فراوانی مانند نازک شدن، خشکی و ایجاد چين و چروك در نواحى گونه، پلك، زيرچشم و اطراف چانه مى شود. تغييرات پوستى در يائسگى معمولا به دليل کاهش سنتز كلاژن در پوست اتفاق مى افتد. استروژن باعث نرمي و لطافت پوست و ایجاد رگ هاي بيشتري در سطح پوست شده، همچنین با تحریک سنتز کلاژن از پیری فیزیولوژیک پوست و هم از صدمات اشعه ماورا بنفش خورشید به پوست جلوگیری می کند. تغييرات پوست به ويژه در ناحيه صورت از ديگر تغييرات دوران يائسگى بارزتر است و از آنجایی که چهره زيبا و شاداب تر باعث افزایش روحيه و اعتماد به نفس زنان می شود، پیدا کردن راهکار مناسب برای مقابله با این تغییرات، اهميت ويژه اى دارد.عوارض يائسگى تنها به پوست محدود نمى شود. كم و شكننده شدن مو هاى سر و كند شدن روند رشد ناخن ها از ديگر تغييراتى است كه به دليل قطع ترشح استروژن و ترشح هورمون مردانه آندروژن در بدن بروز مى كند. بهره گیری از فیتواستروژنها وآنتى اكسيدان هایی مانند ويتامين هایA، E و C در پیشگیری از ایجاد چین و چروک نقش مهمی خواهد داشت.

تغییرات روحی

آغاز دوران یائسگی ممکن است با تغییرات خلقی مانند اضطراب و بیقراری، افسردگی ، بی خوابی و کاهش میل جنسی همراه باشد. این تغییرات می تواند هم به دلیل تغییرات هورمونی و هم ناشی از تغییر در زندگی اجتماعی و فردی باشد. مصرف ویتامین های گروه Bو بهره گیری از گیاهان دارویی آرامبخش مانند سنبل الطیب، بادرنجبویه، اسطوخودوس، گل گاو زبان و بابونه نقش مهمی در کاهش این عوارض و بهبود خلق و خو دارد.