telegram
telegram
aparat

مقالات قلب و عروق

ناگفته هایی از بافت چربی

ناگفته هایی از بافت چربی

ناگفته هایی از بافت چربی

وزن بدن مجموع وزنی استخوان ها، عضلات، ارگان های داخلی، مایعات بدن و بافت چربی است که سهم هر کدام از این مولفه ها با توجه به شرایط فرد متفاوت است. برای مثال فرد ورزشکاری را در نظر بگیرید که به علت انجام تمرینات ورزشی سهم عضلات بیشتری نسبت به چربی دارد اما از طرف دیگر یک فرد سالمند به علت کاهش فعالیت های روزانه و همچنین کاهش میزان سوخت وساز پایه ی بدن چربی ها سهم بیشتری را به خود اختصاص می دهند. لازم به ذکر است که عوامل مختلفی نیز بر روی این نسبت تاثیر گذارند که از آن دسته میتوان به هورمون های مختلف، نژاد فرد، سطح تغذیه، ژنتیک و .... اشاره کرد.

ناگفته هایی از بافت چربی
شکل1: مقایسه ی بافت چربی قهوه ای(چپ) و بافت چربی سفید (راست)

چربی کل بدن به دو قسمت چربی ضروری و چربی غیر ضروری تقسیم می گردد چربی ضروری چربی موجود در ساختار مغز، چربی موجود در چشم و همچنین چربی موجود در بافت پستان در بانوان که جهت بارداری و شیردهی لازم و ضروری است. نکته ی مهم اینجاست که اگر میزان این چربی از حدود مشخصی کمتر شود سلامت بدن به خطر خواهد افتاد. میزان چربی ضروری در آقایان 3% وزن بدن و در خانم ها 12% وزن بدن است. در خانم های باردار هر چه درصد چربی ها پائین تر از این مقدار باشد بارداری شان را با خطر بیشتری مواجه می کند. چربی های غیر ضروری مانند چربی زیر پوستی و چربی احشایی تشکیل می دهند. این همان چربی است که در رژیم های کاهش وزن سعی در کاهش میزان آن میرود و هرچه میزان این نوع چربی کمتر باشد ریسک بیماری های قلبی-عروقی و دیابت نوع 2 کاهش می یابد. مطالعات اخیر نشان میدهند که تجمع چربی در قسمت پائین تنه مانند ران ها ریسک کمتری را برای ابتلا به بیماری های مختلف نسبت به چربی های بالا تنه و اطراف قلب ایجاد میکند.

بافت چربی از نظر رنگ نیز دو گونه است

  • بافت چربی سفید که در واقع نوعی عایق در برابر سرما و ضربات و جراحات محسوب می شود این بافت به علت داشتن غلظت زیادی از کاروتن ها به رنگ سفید یا زرد دیده میشود
  • بافت چربی قهوه ای که در نوزادان به میزان زیادی وجود دارد و داخل سلول های بافت چربی قهوه ای بدن مقدار قابل توجهی آهن ذخیره شده است که سبب ایجاد رنگ قهوه ای در این نوع بافت میشود. برخلاف بافت چربی سفید بافت چربی قهوه ای نوعی بافت فعال محسوب شده و سبب ایجاد گرما و صرف انرژی در بدن میشود.

معمولا بافت چربی از دو طریق افزایش تعداد و حجم سلول های بافت چربی افزایش می یابد

  • هایپر پلازی: بدین معناست که با افزایش وزن بدن تعداد سلول های بافت چربی ( آدیپوسیت) افزایش می یابد.
  • هایپرتروفی به بزرگ شدن حجم سلول های بافت چربی گفته میشود.

زمانیکه فرد دچار اضافه وزن می شود معمولا حجم و تعداد سلول های بافت چربی آن فرد افزایش می یابد، در حالی که در زمان کاهش وزن در تعداد سلول های بافت چربی آن فرد تغییر چندانی ایجاد نمی گردد و بیشتر حجم سلولهای چربی کاهش پیدا میکنند، توصیه می گردد از مصرف بیش از حد کربوهیدرات ها پرهیز کنید چرا که مصرف بیش از حد کربوهیدرات ها مانند انواع نان، ماکارونی، برنج و .... میتواند سبب افزایش توده ی چربی بدن و همچنین افزایش میزان تری گلیسیرید در گردش خون شود.

بافت چربی محل ذخیره ی بسیاری از سموم میباشد و زمانیکه فرد تحت رژیم های لاغری قرار میگیرد این سموم به مرور زمان از بافت چربی آزاد شده و وارد گردش خون میشوند که این مواد زمانیکه وارد عروق مغزی میشوند میتوانند باعث ایجاد مسمومیت برای مغز شوند. یکی از گروه هایی که بیشتر در معرض خطر هستند جنین های مادران بارداری هستند که تحت رژیم های لاغری هستند. مواد سمی در طول رژیم های کاهش وزن از بافت چربی آزاد شده و از طریق جفت وارد گردش خون جنین میشوند و میتوانند برای مغز جنین سمیت ایجاد کنند، بنابراین متخصصان علم تغذیه معمولا پیشنهاد میکنند که در طول بارداری از رژیم های کاهش وزن استفاده نشود. بنابراین استفاده از میوه و سبزیجات کافی در طول رژیم های کاهش وزن امری اجتناب ناپذیر است چراکه میوه ها و سبزیجات غنی از آنتی اکسیدان ها هستند که در سمیت زدایی به بدن در طول استفاده از رژیم های لاغری کمک شایانی میکنند.

 

BMI چیست؟

BMI یا (Body Mass Index) همان شاخص توده ی بدنی (شاخص کاتلت ) است که از تقسیم کردن وزن فرد در مقیاس کیلوگرم به مربع قد فرد در مقیاس متر حاصل میشود. این شاخص میتواند مقادیر مختلفی را بپذیرد که اگر این عدد کمتر از 18.5باشد فرد کم وزن است، اگر بین 24.9-18.5 باشد فرد سالم است، اگر بین 29.9-25 باشد فرد اضافه وزن دارد و مقادیر بالاتر از 30 در دسته ی چاق قرار میگیرد. BMI تنها تناسب بین وزن و قد را مورد بررسی قرار میدهد و اطلاعاتی راجع به نحوه ی توزیع چربی، میزان چربی بدن و ... در دسترس قرار نمیدهد اما به هر حال یک روش آسان و در دسترس برای محاسبه ی وزن ایده آل بدن محسوب میشود. برای مثال یک ورزشکار را در نظر بگیرید که BMI=30 دارد، آیا میتوان به این فرد برچسب چاق بودن را زد؟ پاسخ سوال منفی است. بله این فرد در محدوده ی اضافه وزن و چاق قرار دارد اما وزن زیاد این فرد ناشی از حجم و توده ی عضلانی بسیار بالای اوست و سهم چربی ها در این فرد ممکن است از افراد عادی هم بسیار کمتر باشد، بنابراین ریسک بیماری قلبی-عروقی و دیابت تیپ 2 نیز در این ورزشکار کمتر است. با این تفاسیر نتیجه میگیریم که اگرچه BMI های بالا مطلوب ما نیست اما هر BMI بالایی نشان دهنده ی چاقی و بیماری نمی باشد پس بنابراین فرمول BMI خالی از عیب و نقص هم نیست.

ناگفته هایی از بافت چربی
شکل2: بیماری های مرتبط با چاقی

بیماری های مرتبط با چاقی و چربی خون بالا

  • کبد چرب غیر الکلیNon alcoholic fatty liver disease(NAFLD) : این بیماری زمانی ایجاد می شود که فرد در مصرف چربی ها افراط کند. چربی های مصرف شده وارد گردش خون شده و برای سوخت و ساز وارد کبد می شوند. اگر چربی های وارد شده بیشتر از ظرفیت کبد باشد، سبب تجمع در این ارگان شده و باعث چرب شدن کبد میشود (استئاتوز کبدی) که به این حالت کبد چرب غیر الکلی گفته میشود. اگر کبد چرب غیر الکلی درمان نشود میتواند سبب ورود فرد به مراحل پایانی بیماری کبدی شود که فقط با پیوند قابل درمان است.
  • پرفشاری خون(Hypertension) : اضافه شدن وزن با اضافه شدن بافت جدید که مخلوطی از چربی و عضله است همراه است که این بافت جدید نیاز به خون رسانی دارد، بنابراین قلب یا هر تپش باید خون بیشتری را پمپاژ کند که این امر سبب میشود فشار خون در دیواره ی عروق افزایش می یابد. از طرف دیگر بافت چربی جدید سبب میشود تا فشار بیشتری به عروق محیطی و احشایی وارد شود و در نتیجه عروق روی هم بخوابند، که این امر نیز باعث میشود که فشار خون افزایش پیدا کند.
  • دیابت تیپ 2(Type 2 diabetes) : چاقی معمولا در نتیجه ی افزایش و افراط در مصرف کربوهیدرات ها و چربی ها ایجاد میشود. کربوهیدرات زیاد سبب میشود که انسولین بیشتری از پانکراس ترشح شود که این ترشح زیاد به مرور زمان باعث میشود که حساسیت به انسولین در بافت های محیطی فرد کاهش پیدا کند و در نتیجه ریسک ابتلا به دیابت تیپ 2 در فرد افزایش می یابد. از سوی دیگر پرفشاری خون و دیابت نوع 2 از ریسک فاکتور های ابتلا به سندروم متابولیک هستند.
  • سندروم متابولیک(Metabolic syndrome) : مجموعه ای از علائم هستند که به سبب بیماری هایی چون پرفشاری خون، دیابت تیپ 2 و چاقی بروز پیدا میکنند.این علائم عبارتند از الف)دور کمر بیش از 102 سانتی متر در آقایان و بیش از 88 سانتی متر در بانوان. ب)تری گلیسیرید بیش از 150mg/dl ج)HDL(چربی خوب خون) کمتر از 40mg/dl در آقایان و کمتر از50mg/dl در بانوان د) فشار خون 85/135 یا بیشتر ه) قند خون 100 یا بالاتر. اگر 3 تا از 5 ویژگی ذکر شده در بالا در فردی باشد این فرد مبتلا به سندروم متابولیک است.
ناگفته هایی از بافت چربی
شکل3: چاقی سیبی شکل در آقایان و چاقی گلابی شکل در بانوان

توزیع چربی در بدن

توزیع چربی در بدن به فاکتور های متعددی بستگی دارد که شاید مهم ترین آنها ژنتیک باشد. به طور کلی میتوان توزیع چربی را در دو گروه چاقی سیبی و گلابی شکل تقسیم کرد: چاقی سیبی شکل (آندروئید) که بیشتر در آقایان مشاهده می شود و بافت های فوقانی بدن مانند شکم و سینه ها و پهلو ها مملو از توده ی چربی میشوند، دانستن این نکته بسیار مهم است که چاقی سیبی شکل معمولا فرد را در خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری های قلبی – عروقی و همچنین دیابت نوع 2 قرار میدهد. چاقی گلابی شکل (ژینوئید) که در خانم ها بیشتر اتفاق میافتد و اندام های تحتانی بدن مانند ران ها بیشتر درگیر این نوع چاقی هستند. دلیل به وجود آمدن این نوع چاقی در بانوان ایجاد یک محیط جهت تامین نیاز های زمان بارداری و شیردهی است. برخلاف چاقی سیبی شکل، چاقی گلابی شکل ریسکی برای ابتلا به بیماری های قلبی – عروقی محسوب نمیشود بلکه توزیع چربی در قسمت پائین تنه عاملی محافظتی در برابر بیماری های قلبی – عروقی و دیابت نوع 2 به حساب می آید.

بافت چربی، بافتی فراتر از تصورات !؟

بافت چربی علاوه بر نقش ساختاری که به عنوان عایقی در برابر ضربات و سرما در بدن ایفا میکند، وظیفه ی ذخیره ی انرژی در دراز مدت را نیز بر عهده دارد. اما مهم تر از همه ی این ها بافت چربی به عنوان یک غده نیز عمل میکند و فاکتور ها و هورمون های مختلفی را از خود ترشح میکند.

  • آدیپونکتین: یک هورمون مترشحه از بافت چربی است که در کنترل قند خون و تجزیه ی چربی ها نقش مهمی ایفا میکند. میزان آدیپونکتین موجود در خون با BMI رابطه ی معکوس دارد، یعنی افراد چاق میزان آدیپونکتین کمتری دارند و در نتیجه قند خونشان مختل شده و میزان کمتری از چربی ها میسوزانند.
  • لپتین: هورمون بسیار مهمی است که توسط بافت چربی ترشح میشود. لپتین سنسور ذخایر انرژی است و در افراد چاق غلظت بسیار بالاتری نسبت به افراد لاغر دارد. لپتین با اشتها در ارتباط است و هرچه سطوح آن بالاتر باشد اشتهای فرد برای دریافت غذا کمتر می شود. حال این سوال مطرح می شود که پس چگونه افراد چاق اشتهای بالاتری برای دریافت غذا دارند با اینکه میزان لپتین آنها نیز از افراد لاغر بیشتر است؟ پاسخ این سوال اینگونه است که در افراد چاق غلظت لپتین بالاست اما گیرنده ی لپتین به درستی کار نمیکند و لپتین نمیتواند رسالت خود را به درستی انجام دهد. دقیقا مشابه این اتفاق در دیابت نوع 2 میافتد که فرد سطوح نرمال یا بالایی از انسولین دارد ولی گیرنده ی انسولین تمایلی برای اتصال به انسوین ندارد یا به عبارت دیگر به درستی کار نمیکند بنابراین قند خون کاهش نمی یابد.
  • رزیستین: فاکتوری مترشحه از بافت چربی است و عملی مخالف عمل انسولین دارد و سبب بالا رفتن قند خون میشود.
  • ویسفاتین: از بافت چربی ترشح شده و با چاقی میزانش در بدن افزایش می یابد.

سخن پایانی


همانطور که ذکر شد بافت چربی تنها از سلول های چربی تشکیل نشده و شامل بسیاری از سموم و ویتامین های محلول در چربی است بنابراین بهتر است در هنگام استفاده از رژیم های کاهش وزن از مولتی ویتامین های محلول در چربی استفاده شود تا کمبود این ریز مغذی ها برای بدن اتفاق نیافتد همچنین کاهش وزن به آرامی صورت بگیرد تا سموم موجود در بافت چربی به آرامی آزاد شوند و آسیبی به بدن نرسانند.

بافت چربی برای بدن یک بافت حیاتی محسوب شده و میزان کافی آن برای عملکرد صحیح بدن لازم و ضروری است بنابراین میزان بافت چربی باید کنترل شود نه اینکه به صفر برسد. از سوی دیگر هر بافت چربی وظیفه ی خاصی دارد و نباید همه ی انواع چربی را چربی ناسالم در نظر گرفت مثلا اشاره کردیم که بافت چربی قهوه ای وظیفه ی تولید گرما را برعهده دارد و بافتی حیاتی در زمان جنینی است اما چربی سفید بافتی ذخیره ای است و با ابتلا به بیماری های قلبی – عروقی در ارتباط است.

توزیع چربی در بدن افراد مختلف متفاوت است و بیشترین همبستگی را با ژنتیک فرد دارد و رژیم های غذایی که ادعا میکنند میتوانند میزان چربی را در یک ناحیه از بدن کاهش دهند فقط یک ادعا هستند. اگر بدن در شرایط چربی سوزی قرار گیرد چربی ها به طور یکنواخت از بافت های مختلف آزاد شده و میسوزند اما پر واضح است که بافتی که میزان چربی بیشتری دارد در زمان چربی سوزی حجم بیشتری را از دست خواهد داد.

بافت چربی تنها عایقی برای محافظت در برابر سرما و ضربه نیست بلکه به عنوان یک ارگان درون ریز وظیفه ی ترشح هورمون های مختلفی را بر عهده دارد.

محصولات مرتبط

  • شما فقط این محصول را به سبد خرید اضافه کرده اید:

    برنینگ فت Burning Fat

    برنینگ فت گلدن لایف
    برنینگ فت گلدن لایف

    برنینگ فت Burning Fat

  • شما فقط این محصول را به سبد خرید اضافه کرده اید:

    هلسی لیور Healthy Liver

    هلسی لیور گلدن لایف
    هلسی لیور گلدن لایف

    هلسی لیور Healthy Liver